Czy stajnia może zatrzymać konia za nieopłacony pensjonat?

Właściciel chce przenieść konia do innej stajni. Prowadzący pensjonat odmawia jego wydania, ponieważ nie otrzymał zapłaty za ostatnie miesiące. Czy może uzależnić odbiór konia od uregulowania zaległości? Sama niezapłacona faktura nie daje jeszcze takiego uprawnienia. Znaczenie ma to, czego dotyczy należność, jakie zasady rozliczeń ustalono i czy umowa przewiduje prawo zatrzymania. Inaczej trzeba ocenić wynagrodzenie za pensjonat, a inaczej żądanie zwrotu określonych wydatków poniesionych na konia.

Stan prawny na 5 listopada 2026 r. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795), dalej jako: „k.c.”.

Czy właściciel może odebrać konia mimo zaległości?

Jeżeli do opieki nad koniem mają zastosowanie przepisy o przechowaniu, punktem wyjścia jest art. 844 § 1 k.c. Przepis ten pozwala składającemu żądać zwrotu powierzonej rzeczy w każdym czasie, także gdy umowę zawarto na czas oznaczony.^[1] Koń nie jest rzeczą, ale w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ochronie zwierząt przepisy dotyczące rzeczy stosuje się do niego odpowiednio. Wynika to z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.^[2]

Umowa pensjonatu może obejmować przechowanie połączone z karmieniem, padokowaniem, treningiem i innymi usługami. O tym, które przepisy znajdą zastosowanie, decydują rzeczywiste obowiązki stron. Samo nazwanie umowy „najmem boksu” nie przesądza, że chodzi wyłącznie o udostępnienie miejsca.

Odbiór konia i rozliczenie należności są przy tym odrębnymi zagadnieniami. Wydanie zwierzęcia nie umarza istniejącego długu. Z kolei prawo do wynagrodzenia nie upoważnia prowadzącego pensjonat do dowolnego wyboru sposobu wymuszenia zapłaty. Odmowa wydania konia wymaga konkretnej podstawy w przepisach albo w skutecznie uzgodnionej umowie.

Zatrzymanie konia za nieopłacony pensjonat - podstawa prawna

Art. 461 § 1 k.c. pozwala osobie zobowiązanej do wydania cudzej rzeczy zatrzymać ją do czasu zaspokojenia albo zabezpieczenia przysługujących jej roszczeń o zwrot nakładów na tę rzecz lub o naprawienie szkody przez nią wyrządzonej.^[3] W odniesieniu do konia może więc powstać pytanie o zwrot uzasadnionych wydatków na jego utrzymanie lub leczenie. Trzeba jednak najpierw ustalić, czy prowadzącemu pensjonat rzeczywiście przysługuje roszczenie o ich zwrot i wobec kogo.

Przepis ten sam nie tworzy obowiązku zwrotu nakładów. Służy zabezpieczeniu roszczenia, które ma własną podstawę prawną.^[3] Nie wystarczy zatem nazwać zaległości „nakładami” ani podać ogólnej sumy zadłużenia. Należy wyjaśnić, jakie wydatki poniesiono, za jaki okres i dlaczego obciążają one osobę żądającą wydania konia.

Istotne jest również to, że art. 461 § 1 k.c. przewiduje zarówno zaspokojenie, jak i zabezpieczenie roszczenia. Przy skutecznym zatrzymaniu na tej podstawie odpowiednie zabezpieczenie może zatem umożliwić odbiór konia bez uprzedniej zapłaty całej spornej kwoty. Nie każda propozycja zabezpieczenia będzie jednak wystarczająca.

Opłata za pensjonat a wydatki poniesione na konia

Umówiona miesięczna opłata jest co do zasady wynagrodzeniem za świadczenia pensjonatu. Zwrot wydatków stanowi inną kategorię rozliczenia. W przypadku przechowania art. 842 k.c. nakłada na składającego obowiązek zwrotu wydatków poniesionych w celu należytego przechowania, wraz z odsetkami ustawowymi. W literaturze przedmiotu wskazuje się jednak, że wynagrodzenie może już obejmować te wydatki.^[4] Wówczas nie ma podstaw, aby obciążyć klienta drugi raz tymi samymi kosztami.

Przykład: strony uzgodniły miesięczną cenę pensjonatu obejmującą boks, siano, ściółkę i codzienną opiekę. Jeżeli klient nie zapłacił, prowadzący pensjonat nie może uzasadnić prawa zatrzymania z art. 461 § 1 k.c. wyłącznie stwierdzeniem, że część ceny przeznacza na zakup siana. Trzeba ustalić charakter dochodzonej należności wynikający z umowy.

Odrębnej oceny wymaga sytuacja, w której prowadzący pensjonat pokrył uzasadniony koszt pilnej pomocy weterynaryjnej, niewliczony w miesięczną opłatę. Znaczenie mają wtedy między innymi zakres udzielonego upoważnienia, konieczność interwencji, treść umowy, dokumentacja leczenia oraz to, kto był zobowiązany do pokrycia kosztu. Sam fakt opłacenia faktury nie przesądza jeszcze wszystkich warunków zatrzymania konia.

Co wynika z orzeczeń Sądu Najwyższego?

Sąd Najwyższy w wyroku z 23 listopada 1998 r., II CKN 53/98, przyjął, że wynagrodzenie za naprawę samochodu nie jest nakładem w rozumieniu art. 461 § 1 k.c. Nie można więc na tej podstawie zatrzymać naprawionego pojazdu do czasu zapłaty za usługę.^[5] Do tego rozróżnienia Sąd Najwyższy odwołał się również w wyroku z 14 lutego 2007 r., II CNP 70/06.^[6]

Oba orzeczenia dotyczyły naprawy samochodów, a nie pensjonatu dla koni. Pomagają jednak wyjaśnić, dlaczego wynagrodzenia za usługę nie należy bez dalszej oceny utożsamiać z nakładami. Nie rozstrzygają natomiast każdej możliwej podstawy odmowy wydania konia, w szczególności postanowień konkretnej umowy.

Czy można powołać się na jednoczesne rozliczenie stron?

Oprócz art. 461 § 1 k.c. w takich sprawach pojawia się art. 488 § 2 k.c. Dotyczy on powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia wzajemnego do czasu zaoferowania świadczenia przez drugą stronę, gdy świadczenia powinny zostać spełnione jednocześnie. To odmienna konstrukcja prawna, której nie można utożsamiać z zatrzymaniem rzeczy z tytułu nakładów.

Należy ustalić, czy umowa ma charakter wzajemny w rozumieniu art. 487 § 2 k.c., jakie świadczenia stanowią dla siebie odpowiednik oraz w jakiej kolejności miały być wykonywane. Istotne są zwłaszcza uzgodnione terminy płatności i ciągły charakter opieki nad koniem. Stosowanie art. 488 § 2 k.c. do zobowiązań ciągłych budzi w doktrynie zastrzeżenia.^[7] Dlatego twierdzenie, że „obie strony mają obowiązki, więc koń zostaje do czasu zapłaty”, nie jest wystarczającym uzasadnieniem.

W przywołanej sprawie II CKN 53/98 Sąd Najwyższy nie oceniał zastosowania art. 488 § 1 k.c., ponieważ skarżący nie zarzucił naruszenia tego przepisu.^[5] Wyroku tego nie należy zatem przedstawiać jako rozstrzygającego również tę kwestię.

Jakie znaczenie ma zapis w umowie pensjonatu?

Strony mogą uregulować umowne prawo zatrzymania, również odmiennie od przesłanek przewidzianych w art. 461 § 1 k.c.^[3] Taka klauzula wymaga jednak sprawdzenia pod kątem granic swobody umów określonych w art. 353¹ k.c. i skutków ich naruszenia wynikających z art. 58 k.c. Jej treść oraz cel muszą pozostawać zgodne z powszechnie obowiązującym prawem, naturą stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego.^[8]

W umowie z konsumentem dodatkowo trzeba uwzględnić art. 385¹ § 1 k.c. Postanowienie, którego nie uzgodniono indywidualnie, może nie wiązać konsumenta, jeżeli kształtuje jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sam podpis pod gotowym wzorem nie świadczy jeszcze o indywidualnym uzgodnieniu każdego zapisu, co wynika z art. 385¹ § 3 k.c.

Przy ocenie klauzuli znaczenie może mieć to, jakie należności zabezpiecza, czy pozwala określić ich wysokość oraz jakie przewiduje warunki wydania konia. Jeżeli zapis znajduje się w regulaminie, trzeba również sprawdzić, czy regulamin skutecznie włączono do umowy zgodnie z art. 384 k.c. Samo umieszczenie go na tablicy w stajni nie przesądza tej kwestii.

O zasadach współpracy i ustaleniach, które warto poczynić przed oddaniem konia pod opiekę, piszę szerzej w artykule dotyczącym umowy pensjonatu dla konia.

Czy stajnia może sprzedać zatrzymanego konia?

Prawo zatrzymania samo w sobie nie upoważnia do sprzedaży konia ani do przejęcia go na własność. Ma zabezpieczać określone roszczenie, a nie umożliwiać samodzielne zaspokojenie wierzyciela z zatrzymanego przedmiotu.^[3] Również korzystanie z konia, na przykład do odpłatnych jazd, nie wynika z samego faktu zatrzymania. Wymaga własnej podstawy, takiej jak odpowiednie upoważnienie właściciela.

Spór o pieniądze nie uchyla obowiązku humanitarnego traktowania zwierzęcia. Wynika on z art. 5 ustawy o ochronie zwierząt, a art. 6 ust. 1a tej ustawy zakazuje znęcania się nad zwierzętami.^[2] Niedopuszczalne jest pozbawianie konia niezbędnej opieki, paszy lub wody w celu skłonienia właściciela do zapłaty. Rozliczenie kosztów dalszego pobytu wymaga ustalenia podstawy i warunków tego pobytu. Nie można z góry zakładać, że każda kwota naliczona podczas odmowy wydania obciąży właściciela.

Co ustalić, gdy pensjonat odmawia wydania konia?

W pierwszej kolejności warto uzyskać pisemną informację o przyczynie odmowy. Prowadzący pensjonat powinien określić należność, jej wysokość oraz podstawę, na której uzależnia wydanie konia od zapłaty. Właściciel powinien natomiast jasno wskazać, kiedy żąda wydania zwierzęcia i które elementy rozliczenia kwestionuje.

Do oceny sprawy potrzebne są przede wszystkim umowa i regulamin, korespondencja dotycząca rozliczeń, faktury, potwierdzenia wpłat oraz dokumenty dodatkowych wydatków. Jeżeli umowę zawierała inna osoba niż właściciel konia, istotne będą również dokumenty określające jej uprawnienia. Nie można bez sprawdzenia przyjąć, że dłużnik z faktury i osoba uprawniona do odbioru konia to ten sam podmiot.

Dobrze przygotowana umowa powinna określać zasady płatności, ponoszenia nadzwyczajnych wydatków, zakończenia współpracy i odbioru konia. Pozwala to ograniczyć spory zarówno po stronie właściciela, jak i prowadzącego pensjonat. Przygotowuję i analizuję takie umowy oraz udzielam porad dotyczących rozliczeń między stronami.

Autor: Witold Łukasik, prawnik. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga zapoznania się z dokumentami i okolicznościami jej przebiegu.

Źródła i przypisy

1. J. Górecki [w:] K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 36, 2026, komentarz do art. 844 k.c., pkt 1.
2. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1580 ze zm.), art. 1 ust. 1 i 2, art. 5 oraz art. 6 ust. 1a. Tekst ustawy w serwisie ELI.
3. R. Morek [w:] K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 36, 2026, komentarz do art. 461 k.c., w szczególności pkt 1-5, 7, 12-13, 15, 18 i 21.
4. J. Górecki [w:] K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 36, 2026, komentarz do art. 842 k.c., pkt 1-2. Por. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025, komentarz do art. 842 k.c.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z 23 listopada 1998 r., II CKN 53/98, uzasadnienie, Legalis nr 355807. Orzeczenie dotyczy wynagrodzenia za naprawę samochodu. Sąd Najwyższy nie oceniał zastosowania art. 488 § 1 k.c.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2007 r., II CNP 70/06, uzasadnienie, Legalis nr 140175. Sąd Najwyższy uznał za trafny zarzut odnoszący się do art. 461 § 1 k.c., lecz oddalił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Pełne orzeczenie w serwisie SN.
7. P. Machnikowski [w:] P. Machnikowski (red.), Zobowiązania. Część ogólna. Tom II. Komentarz, wyd. 1, 2024, komentarz do art. 488 k.c., część II pkt 1-2 oraz część III pkt 2, 4 i 17-18.
8. P. Machnikowski [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025, komentarz do art. 353¹ k.c., część II pkt 3 oraz części III-V. Zob. również tekst Kodeksu cywilnego w serwisie ELI.

Zdjęcie: Thomas P, Pexels, na licencji Pexels. Fotografia ma charakter ilustracyjny.